Libya

Ekonomi ve gelir

Para birimi

• Libya Dinarı (LYD, ل.د / LD)
• resmi CBL kuru ile USD başına ~6,3 (Tem 2026, Aralık 2025 devalüasyonundan sonra ~5,4 seviyesinden yükseldi)
• paralel/karaborsa kuru daha yüksek (~7+)

Kişi başına GSYİH

• ~$6.000 nominal (2025, IMF WEO — petrole bağımlı, dalgalı)
• ~$18.100 SGP (2025, World Economics tahm.; Dünya Bankası 2024 için ~$13.950 SGP)

Ortalama maaş

• ~$370/ay net (~2.350 LYD, worldsalaries tahm. 2025-26)
• 18/2023 Sayılı Kanun uyarınca kamu sektörü başlangıç ~1.000 LYD (~$160/ay), kıdemli Derece-16 ~3.200 LYD (~$500)

Medyan maaş

• ~$370/ay (~2.350 LYD, worldsalaries 2025)
• güvenilir resmi medya yok — bölünmüş ekonomi, petrol odaklı kamu bordrosu, kronik likidite krizi

Asgari ücret

• 18/2023 Sayılı Kanun kapsamında ~1.000 LYD/ay kamu asgari ücreti (~$160/ay)
• eski yasal taban ~450 LYD
• bölünmüş hükümetler arasında uygulama düzensiz

Yaşam maliyeti

• Düşük — Numbeo ABD'nin ~%72 altında, kira ~%87 altında (Haz 2026)
• tek kişi kira hariç ~3.328 LYD/ay
• devalüasyon + yoğun yakıt/gıda sübvansiyonları nedeniyle Numbeo örneklemi yetersiz & döviz kuru dalgalı

Dijital görünüm

Nüfus

7,42 milyon (Oca 2025)

İnternet kullanıcıları

%88,5 (~6,57 milyon kullanıcı)

Sosyal medya kullanıcıları

%86,3 (~6,40 milyon kimlik, yıllık +%8,5)

Mobil bağlantılar

14,6 milyon hücresel bağlantı = nüfusun %197'si

Cihazlar

mobil ~%61,1 / masaüstü ~%37,8 / tablet ~%1,1 (StatCounter, Haz 2026)

Reklam harcaması

• yok — Libya'ya özel yayınlanmış dijital reklam harcaması verisi yok (DataReportal/CBL)
• küçük, kayıt dışı pazar
• Meta reklam erişimi (~6,4M FB) olağan planlama göstergesidir
• dijital ~yok

En popüler sosyal platformlar

Facebook ~6,40M, %86 — baskın, Meta reklam erişimi

TikTok ~5,03M 18+ yetişkin — 25 yaş altı arasında hızla büyüyor

Messenger ~4,65M, Meta erişimi

Instagram ~2,10M, %28

LinkedIn ~620B, %8,4

X/Twitter ~560B, %7,5

Mesajlaşma uygulamaları

• WhatsApp (lider günlük anlık mesajlaşma)
• Facebook Messenger (~4,65M Meta erişimi)
• Telegram (haberler/kanallar)
• imo (aramalar, bölgede yaygın)

Ödemeler ve davranış

Ödeme yöntemleri

• Nakit / LYD cinsinden Kapıda Ödeme (e-ticarette baskın — likidite krizi + düşük kart güveni)
• Moamalat / Nomu ağı üzerinden yerel banka kartları (yalnızca yurt içi)
• Mobil para — Sadad (Al-Madar), Edfali/Adfali (Bank of Commerce & Development), MobiCash (Wahda Bank)
• Çevrim içi ödeme geçitleri — Plutu, T-Lync, DPay (yukarıdakileri bir araya getirir)
• Banka havalesi (yavaş, likidite kısıtlı)

E-cüzdanlar

• Sadad
• Edfali (Adfali)
• MobiCash
• Moamalat
• T-Lync
• Nafurah

Kapıda ödeme

• Çok yüksek — çevrim içi siparişlerde nakit/kapıda ödeme varsayılandır
• kart ve ön ödemeli altyapılar zayıf ve yurt içinde sınırlıdır

E-ticaret

• Düşük ancak gelişmekte
• kayıt dışı sosyal ticaret (Facebook/Instagram mağazaları, WhatsApp siparişi) hakimdir
• resmi ödeme geçitleri (Plutu, T-Lync) büyümektedir

Notlar

• Kronik banka-nakit likidite krizi mobil para kullanımını hızlandırdı
• Uluslararası kartların (Visa/Mastercard) ihracı sınırlıdır ve PayPal/Stripe mevcut değildir, bu nedenle sınır ötesi ödeme zordur — satışların çoğu kapıda nakit ödemeyle tamamlanır.

Kitle ve kültür

Diller

• Arapça (resmi; Libya Arapçası konuşulma oranı %95+)
• Berberi/Amazig dilleri (%5-10 civarı — Nefusi, Tamaşek/Tuareg, Gadamis)
• İngilizce (iş dünyası ve gençler, gelişmekte)
• İtalyanca (yaşlı kuşak, kalıntı)

Din

• İslam %96,6 civarı (Sünni çoğunluk; Cebel Nefusa'da İbadi azınlık %4,5-6 civarı)
• çok küçük Hristiyan (Kıpti/Katolik) yabancı azınlık

Medyan yaş

27,7 yıl (DataReportal, Oca 2025)

Önemli dönemler

• Ramazan (gece geç saatlerde mobil kullanım ve harcama zirvesi)
• Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı (hediyeleşme, alışveriş, seyahat)
• Okula dönüş (Eylül)
• Yaz Haz-Ağu (gurbetçi dönüşleri, düğünler)
• Mevlid Kandili / Peygamber'in Doğum Günü

Kültürel notlar

• Ağırlıklı olarak mobil ve Facebook/TikTok odaklı
• Kreatifler muhafazakar olmalıdır (mütevazı görseller; alkol, kumar, arkadaşlık veya faizli kredi temaları olmamalı)
• Arapça reklam metinleri şarttır
• Ramazan, hareketliliği gece geç saatlere kaydırır
• Mısır, Tunus, Türkiye ve Avrupa'da geniş, etkileşimi yüksek bir gurbetçi kitle bulunur.

İçerik üreticileri nerede bulunur

• Facebook
• TikTok
• Instagram
• YouTube

Medya görünümü

İçerik üreticileri ve tanınmış kişiler

En popüler içerik üreticileri

Ünlüler

Hamid Al Shaeri ~216K Instagram

Libya-Mısır asıllı şarkıcı/yapımcı, Arap pop müziği 'El Geel' akımının öncüsü

Bahjat (Bahjat Etorjman) ~179K Instagram

Libyalı pop şarkıcısı, 'A-pop' tarzını tanıtıyor

H

Hamdou Elhouni ~322K Instagram

Futbolcu — Wydad AC ve Libya Milli Takımı kanat oyuncusu (eski Espérance, Benfica)

A

Ahmed Fakroun n/a precise — cult/legacy following, cross-generational

Müzisyen, modern Arap dünya/elektronik müziğinin öncüsü

Ismael Tajouri-Shradi n/a precise official — MLS-era international profile

Futbolcu — Libya Milli Takımı hücum oyuncusu (eski NYCFC/MLS, Al-Ahli Tripoli)

A

Ahmed Ben Ali n/a precise — international cult following

Bingazili reggae sanatçısı (Habibi Funk aracılığıyla dünya çapında yeniden yayınlandı)

Affiliate ve trafik

Popüler dikey alanlar

• Nutra / COD (kilo verme, güzellik, takviye gıdalar — Helal)
• E-ticaret ve dropshipping (COD fiziksel ürünler)
• Mobil uygulamalar / araçlar / oyunlar
• Çekilişler
• Kripto ve forex (yasağa rağmen gri alanda)
• Bahis (gri alanda — engelli ancak VPN üzerinden potansiyel talep var)

Aktif ağlar

• AdCombo (COD nutra, MENA)
• ShakesPro (COD nutra)
• Dr.Cash / nutra odaklı CPA merkezleri
• Everad, Terraleads (COD nutra)
• VPN üzerinden kullanıcılara ulaşan gri iGaming ortaklık programları (1xBet/Mostbet tarzı)
• Ana satın alma tarafı olarak Meta & Google self-servis

Ödemeler

• Tier-3 düşük ödemeler: COD nutra CPA sipariş başı ~$8-18
• CPL/CPI düşük tek haneli rakamlar
• gri iGaming'de RevShare
• kart tabanlı CPA nadir (düşük kart kullanımı)

Rekabet

• Düşük ila orta — ucuz CPM'lere sahip, yeterince hizmet alamayan Tier-3 GEO
• ancak küçük resmi reklam pazarı ve yüksek ödeme zorlukları ölçeklenebilirliği kısıtlıyor

Sezonsallık

• Ramazan ve Bayram zirveleri (harcama + gece geç saatlerde mobil kullanım)
• yazın diyaspora artışı
• Q4 Batı pazarlarına kıyasla daha zayıf

Trafik kaynakları

• Facebook/Meta reklamları ve sayfaları
• TikTok
• Instagram
• Google / UAC
• Push ve native reklam ağları
• Telegram / WhatsApp grupları

Bilinmesinde fayda var

Başkent

Trablus

Büyük şehirler

• Trablus
• Bingazi
• Misrata
• Beyda
• Zaviye
• Sebha
• Tobruk

Saat dilimleri

• Tek saat dilimi — Doğu Avrupa Saati (EET, UTC+2, Africa/Tripoli)
• yaz saati uygulaması yok

Android vs. iOS

iOS ~%14,4 / Android ~%85,6 (StatCounter, Haz 2026)

Telefon markaları

• Samsung (~pazar lideri)
• Apple/iPhone (~%14 işletim sistemi payı)
• Xiaomi/Redmi
• Tecno & Infinix (Transsion, bütçe segmenti)
• Huawei/Honor
• Oppo

En popüler e-ticaret platformları

• Facebook/Instagram mağazaları ve WhatsApp siparişi (kayıt dışı, baskın)
• Yerel pazaryerleri (ör. Tawasul, Open Sooq seri ilanları)
• Aliexpress (sınır ötesi, aracı kargo şirketleri ile)
• Libyan Spider / yerel barındırma bağlantılı mağazalar

Peak aktivite

Akşam saatleri yerel saatle ~20:00-24:00 (EET); Ramazan'da çok daha geç; gün ortası durgunluk. Hafta sonu Cuma-Cts.

Kreatif tabular

• Alkol, kumar, domuz eti, arkadaşlık/romantizm, çıplaklık/uygunsuz görüntüler, faize dayalı finans, siyasi/kabilevi veya Kaddafi dönemi atıflarından kaçının
• İslami kurallara ve Ramazan ayına saygı gösterin.

Ayrıca bilinmesi gerekenler

• Kapıda ödeme + Arapça Facebook/TikTok sayfaları kazandıran ikilidir — kartla ödeme dönüşümleri baltalar.
• Çok yüksek mobil nüfuz oranı ve ucuz BGBM'ler burayı düşük maliyetli bir test hedef ülkesi yapar, ancak para çekme/hesaplaşma asıl darboğazdır (PayPal/Stripe yok, kapalı devre kartlar).
• Geniş diyaspora (Mısır, Tunus, Türkiye, Avrupa) yeniden hedeflenebilir ve genellikle ülke içindeki kullanıcılara kıyasla ödeme yöntemlerine erişimi daha iyidir.